TIROID KANSERI
PROF DR METIN OZATA
Tiroid Kanseri Nedir? Diger Kanserler gibi Kötü mü?
Tiroid bezindeki hücrelerin kansere dönüsmesi nedeniyle olusan bir kanser türüdür. Tiroid kanserleri genellikle boynumuzda bir kitle veya tiroid bezi içinde bir nodül seklinde olusur. Tiroid kanserlerinin çogu tedaviyle yok olan kanserlerdir. Diger kanserler gibi kötü seyretmez. Yapilan ameliyat ve radyoaktif iyot tedavisiyle çogu yok olur ve hastanin yasam süresini kisaltmaz. Bu nedenle çok fazla korkmaniza gerek yoktur. Ancak, tedaviyle kanser yok olsa bile ömür boyu kontrollere gitmeniz gerektigini de unutmayiniz.
Tiroid Kanseri Kimlerde Daha sik görülür?
Tiroid kanseri kadinlarda erkeklere göre 2 kat daha fazla görülür. Tiroid kanseri kadinlarda görülen kanserler arasinda siklik açisindan sekizinci siradadir. Ancak nodülü olan erkeklerde kanser riski daha fazladir. Tiroid kanseri her yasta görülebilir.
Tiroid Kanseri Neden Olusur?
Çogu kanserde oldugu gibi tiroid kanserinin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
Diger kanserlerde oldugu gibi radyasyona maruz kalmak tiroid kanser sikligini artirir. Çocuklugunda 200-700 rad civarinda radyasyon almis kisilerde 20-25 yil sonra tiroid kanser sikliginin arttigi saptanmistir. Bir arastirmada 500 rad civarinda radyasyon alan sahislarda tiroid kanser sikliginin % 2 civarinda oldugu ortaya konmustur. Rusya’daki Çernobil nükleer santrali kazasindan sonra o bölgede yasayan kisilerde tiroid kanserinde büyük artis olmustur. Son yillarda yapilan arastirmalar tiroid kanserlerinde bazi genetik bozukluklarin önemli rol oynadigini göstermistir.
Tiroid Kanserli Kiside Ne Gibi Belirtiler Olur?
Tiroid kanserli hastalarin çogunda hiçbir belirti veya sikayet yoktur. Bir kisminda boyunda bir sislik gelisir ; çogunda ise bir nodülden yapilan biyopsi sonucu kanser saptanir. Biyopsi normal çiktigi halde ameliyat edilen bezin nodül disindaki bir alaninda bazen milimetrik boyutta küçük kanser odagi saptanabilir. Tiroid bezinin hizli büyümesi ve sert olmasi kanser süphesini artirir. Ses kisikligi ve boyunda lenf bezlerinin sismesi de tiroid kanser süphesini artirir.
Bazen özellikle çocuklarda boyundaki lenf bezlerindeki büyüme ilk bulgu olabilir. Çok nadiren bir kanser agrili ve baski sikayetleri dedigimiz ses kisikligi, nefes darligi veya yeme zorlugu ile ortaya çikar. Bazen hastalar ilk olarak vücudun diger tarafindaki lenf bezi büyüklügü, kemik kiriklari veya çok nadiren tiroid bezi fazla çalismasi (hipertiroidizm) ile karsimiza çikabilir. Bununla beraber çogu hastada hiçbir sikayet yoktur.
Boyundaki kitlenin veya nodülün nefes borusuna yapisik olmasi, sert olmasi, son zamanlarda hizli büyümesi, yeme zorlugu, ses kisikligi veya ses kalinlasmasi ve büyümüs lenf bezleri kanser olasiligini kuvvetlendirir.
Tiroid kanseri Nasil Teshis Edilir?
Tiroid kanser teshisi nodülden veya boyundaki kitleden yapilan igne biyopsisi ile konur. Biyopsi ile alinan hücreler patoloji laboratuvarinda mikroskop altinda incelenerek kanser olup olmadigi anlasilir. Biyopsi disinda bir nodülün kanser olup olmadigini anlayacak baska bir tetkik yoktur. Tiroid kanserleri bazen baska nedenlerle ameliyat edilen tiroid bezinde patolojik inceleme sirasinda tesadüfen de teshis edilebilir.
Kaç Türlü Tiroid Kanseri Vardir?
Kabaca 4 türlü tiroid kanseri vardir:
1-Papiller Tiroid kanseri
2-Folliküler Tiroid kanseri
3-Medüller tiroid kanseri
4-Anaplastik tiroid kanseri
TIROID KANSERINDE TEDAVI
Tüm tiroid kanserli hastalarda (tümör çapi ne olursa olsun) mutlaka uygulanmasi gereken dört tedavi basamagi vardir ve bunlar sirasiyla söyledir:
1. Ameliyat: Ameliyatla tiroid bezinin hepsi çikarilir.
2. Radyoaktif iyot tedavisi: Ameliyattan 4-6 hafta sonra radyoaktif iyot tedavisi yapilir.
3.Levotiroksin ilaci ile tedavi
4.Belirli aralarla takip: Tiroglobulin, tiroglobulin antikoru ve vücut taramasi ile takip yapilir.
Bu tedavi basamaklari uygulanan tiroid kanserli hastalarda kanser çogunlukla yok olmaktadir. Ancak ameliyat yetersiz yapilirsa veya tiroid bezinin hepsi alinmaz ise; yahut da radyoaktif iyot tedavisi yapilmaz ise kanser nüksü sik görülmektedir.
Radyoaktif iyot Tedavisinin Yan etkisi Var midir?
Radyoaktif iyot tedavisi sirasinda hafif bulanti olabilir. Tükrük bezlerine radyasyonun etkisi ile agizda metalik tat gelisebilir ve agiz kurulugu birkaç hafta sürebilir.
Tekrarlanan radyoaktif iyot tedavileri tükrük bezlerinde tükrük akimini azaltabilir ve tas olusturabilir.
Karaciger testlerinde de geçici degisiklikler olabilir.
Bazen radyoaktif iyot verildikten hemen sonra tiroid bezi iltihabi (radyasyon tiroiditi) olusabilir ve bu hastalarda boyunda hassasiyet, tiroid hormonlarinda hafif yükseklik nedeniyle çarpinti, terleme gibi sikayetler, yutkunmakta zorluk ve kulak agrisi gelisir. Bu tür sikayetleriniz oldugunda hemen doktorunuza müracaat ediniz. Bu hastalarda kortizon tedavisi faydali olmaktadir.
Radyoaktif iyot tedavisini tek doz alan 19-50 yas arasi kadinlarin yaklasik % 30’unda geçici yumurtalik yetmezligi, kisa süreli adet kesilmesi (12 ayi geçmeyen) ve geçici FSH ve LH hormon yüksekligi gelisebilir.
Genç erkeklerde ise radyoaktif iyot dozuna bagli olmakla beraber 1/3 erkekte testiste hafif hasar ve buna bagli olarak FSH hormonunda yükselme gelisebilir. Bu durum 9 ay içinde normale döner. Bazi hastalarda sperm sayisinda azalma olur ve daha sonra düzelir.
Radyoaktif iyot tedavisinden sonra dikkat etmeniz gereken hususlar:
Radyoaktif iyodun büyük bir kismi diski ve idrarla, bir kismi da tükürük ve ter gibi vücut sivilariyla vücudunuzdan atilir. Ayrica radyoaktif iyot vücudunuzda bir süre kalacagindan ve radyasyon yayacagindan çevrenizde bulunanlar radyasyona maruz kalacaktir. Bu nedenle akrabalarinizi, yakinlarinizi, arkadaslarinizi, is arkadaslarinizi ve diger kisileri korumak sizin sorumlulugunuzdadir.
Almis oldugunuz radyoaktif maddeden dolayi yakininizda bulunan kisiler hem vücudunuzdaki maddenin sebep olacagi dis isinlanmadan hem de vücudunuzdaki maddenin idrar, ter, tükürük gibi vücut sivilarinizla atilmasindan dolayi radyasyonun etkilerine maruz kalabilirler.Bu nedenle su kurallara uyunuz:
·Evde ve iste çevrenizde bulunan kisilerden mümkün oldugunca uzak durun. Çevrenizdeki kisilerle aranizda en az 1 metre mesafe birakin ve 1 saatten fazla bir arada kalmayin. Daha uzun süre bir arada bulunmaniz gerektiginde aranizda en az 2 metre mesafe birakin.
·Bebekler ve 10 yasindan küçük çocuklarla yakin temasta bulunmayin. Onlara sarilmayin ve kucaklamayin. Çocuklar radyasyona karsi yetiskinlere kiyasla daha hassastir.
·Küçük çocuklariniz varsa çocugunuzu kucaginizda tutmayin, kucaklamayin, öpmeyin ve yemek yedirmeyin. Belli bir süre onlara bir baskasinin bakmasini saglayin.
·Eger emziriyorsaniz süt vermeyi kesin.
·Hamile kadinlar yaninda durmayin.
·12 ay süre ile hamile kalmayin
·Esinizle ayni yatakta yatmayin ; yatarken aranizda en az 2 metre mesafe birakin. En iyisi ayri odada kalin ve uyuyun.
·Birkaç saatlik kisa süreli ziyaretçi kabul edebilirsiniz. Ziyaretçilerle aranizda en az iki metre mesafe birakin. Çocuk ve hamile ziyaretçi kabul etmeyin.
·Tedaviden sonra isinize dönmek zorunda kalirsaniz mesai arkadasinizla uzun süre bir arada kalmayin. Isvereninizi durumunuz hakkinda bilgilendirin.
·Özellikle küçük çocuklarla bir arada olmanizi gerektiren iste çalisiyorsaniz isinize ara verin (Ögretmen, çocuk bakicisi vb.).
·Radyasyona duyarli bir iste çalisiyorsaniz isine ara verin. (Fotografçilik, RIA laboratuvari görevlisi vb.)
·Sinema, tiyatro, konser ve benzeri kalabalik mekanlara gitmeyin.
·Tuvalet sonrasi elleri en az 2 kez çok iyi yikayin.
·Lavabolari iyice yikayin.
·Çatal ve kasik ayri kullanin. Bunlari ayri olarak yikayin.
·Tuvaleti, her tuvaletten sonra 2-3 defa yikayin ve 2 kova su dökün.
·Erkekler idrar yaparken ayakta degil oturarak alafranga tuvalete yapmalidir
Yukarida belirtilen önlemler en az bir hafta uyulmasi gerekir. Bundan sonra normal yasantiniza devam edebilirsiniz.
Radyoaktif iyot alinan günün ertesi günü Levotiroksin ilacina baslamak gerekir.
TIROID KANSERI TEDAVISINDE YENI ILAÇ ÇALISMALARI
Tiroid kanseri özellikle papiller ve folliküler kanser tedavisinde önce ameliyat yapilir ve sonra radyoaktif iyod tedavisi yapilir. Medüller kanser tedavisinde de ameliyat yapilir. Ameliyatla tüm tiroid bezi alinir ve radyoaktif iyod tedavilerine 6-9 ayda bir taramada tutulum olmayincaya kadar devam edilir. Ancak bazi metastazi olan hastalarda radyoaktif madde tutulumu azdir ve verilen radyoaktif madde tutulmadigindan etkisi olmayabilir. Radyoaktif madde tutulumu olmayan veya radyoaktif iyod tedavisine cevap vermeyen ve metastazi olan hastalarda kemoterapi yapilir. Son yillarda sorafenib ve sunitinib isimli iki ilaçla yapilan tedavilerde (kemoterapilerde) hastalarda kismen basarili sonuçlar alinmistir. Bu ilaçlara multikinaz inhibitörleri adi verilir. Bu ilaçlarla klinik çalismalar yapilmaktadir. Metastazi olan ve radyoaktif iyod tedavisinden sonuç alamayan hastalarin bu klinik çalismalara dahil olmasi önerilmektedir.
